May 30th, 2010 by

Długość nowej i modernizowanej kanalizacji sanitarnej w projektach, które otrzymały potwierdzenia bądź decyzję o dofinansowaniu w ramach działania 1.1. „Gospodarka wodno-ściekowa” Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, wynosi 6 300 km, czyli tyle, ile odległość do jądra wewnętrznego Ziemi. Program dofinansowuje projekty proekologiczne. Jego beneficjentami są jednostki samorządu terytorialnego lub zależne od nich spółki komunalne.
Podczas styczniowego posiedzenia Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa sekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska, Stanisław Gawłowski, przedstawił między innymi najważniejsze informacje na temat wdrażania 5. osi priorytetowych POIiŚ, które dotyczą gospodarki wodno-ściekowej, gospodarki odpadami, zarządzania zasobami i przeciwdziałania zagrożeniom, wsparcia dla przedsiębiorstw na dostosowanie do wymogów ochrony środowiska, ochrony przyrody i edukacji ekologicznej. Projekty te są współfinansowane ze środków Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Od 2002 roku do końca listopada 2009 roku Komisja Europejska na realizację projektów inwestycyjnych Funduszu Spójności w sektorze środowiska i dwa projekty pomocy technicznej przekazała łącznie 1 837 428 tys. euro, z czego w 2009 roku – 447 011 tys. euro. Oznacza to realizację rocznych planów budżetowych na 2009 rok na poziomie 72 proc. W odniesieniu do kwoty alokacji środków unijnych według podpisanych umów (aktualnie 2 850 516 tys. euro) pozyskano dotychczas, w ramach płatności zaliczkowych i pośrednich, ok. 64 proc. dofinansowania.
W ramach priorytetów POIiŚ (według stanu na 05.01.2010 roku) ogłoszono 40 konkursów, na które zgłoszono 928 projektów o wartości ponad 35,8 mld zł. Beneficjenci projektów umieszczonych na liście projektów kluczowych złożyli 41 wniosków o dofinansowanie, w tym siedem projektów z tzw. zamrażarki, na które zabrakło środków w latach 2004–2006. Wydano łącznie 250 potwierdzeń o przyznaniu dofinansowania na łączną kwotę dofinansowania w wysokości blisko 4,2 mld zł. Na ich podstawie instytucje wdrażające zawarły 201 umów na łączną kwotę dofinansowania z funduszy UE w wysokości ponad 6,5 mld zł. W ramach dotacji rozwojowej Ministerstwo Środowiska przekazało ponad 392 mln zł na konta instytucji wdrażających. Na rzecz beneficjentów zrealizowano płatności na kwotę prawie 130 mln zł, a w formie zaliczek wypłacono ponad 134 mln zł.
Warto dodać, że w styczniu, po podpisaniu w siedzibie Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi umów o dofinansowanie projektów „Kompleksowe rozwiązanie gospodarki ściekowej na terenie Gminy Aleksandrów Łódzki” i „Uporządkowanie gospodarki ściekowej w Mieście i Gminie Działoszyn”, liczba podpisanych umów w ramach priorytetów I – III POIiŚ przekroczyła 100 (łączna liczba podpisanych umów we wszystkich priorytetach wdrażanych przez MŚ to 209).
Beneficjenci
Różne jest wykorzystanie środków unijnych, na przykład „Rozbudowa i modernizacja gospodarki wodno-ściekowej w mieście Hajnówka – etap I” jest już szóstą umową podpisaną przez WFOŚiGW w Białymstoku w ramach POIiŚ: cztery dotyczą gospodarki wodno-ściekowej, a dwa gospodarki odpadami i ochrony powierzchni ziemi. W województwie podlaskim realizowanych jest osiem projektów: pięć w zakresie gospodarki wodno-ściekowej i trzy – odpadowej. Z kolei spośród wszystkich wnioskodawców, którzy złożyli do WFOŚiGW w Katowicach wnioski o dofinansowanie projektów, z dziesięcioma zawarto umowy na ponad 370 mln zł dofinansowania.
21 stycznia bieżącego roku wiceminister środowiska Stanisław Gawłowski zatwierdził listy rankingowe projektów zgłoszonych do ogłoszonych w listopadzie 2009 roku konkursów w ramach osi I i II programu. I tak do 6. konkursu dla działania 1.1. Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach powyżej 15 tys. RLM złożono 83 wnioski ubiegające się o 3,59 mld zł dofinansowania. W wyniku oceny I stopnia osiemnaści projektów zostało odrzuconych po ocenie formalnej, jeden projekt wycofano, a pięć odrzucono po ocenie merytorycznej. Pozytywne oceny oraz przynajmniej 60 proc. punktów (36,6 pkt) uzyskało 59 projektów o wartości dofinansowania 2 585 mln zł. Ponieważ jest to niemal pięciokrotne przekroczenie alokacji (130 mln euro, czyli – po odjęciu rezerwy – 531,3 mln zł), więc podzielono je na podstawowe (dziewięć projektów o wartości dofinansowania 408,4 mln zł, 77 proc. dostępnej alokacji) i rezerwowe.
Listę podstawową otwiera projekt zgłoszony przez Gminę Szprotawa (lubuskie), którego koszt całkowity wynosi 106,6 mln zł, a wnioskowane dofinansowanie – 58,5 mln zł. „Kompleksowe rozwiązanie gospodarki wodno-ściekowej w aglomeracji Szprotawa” uzyskało 50,06 pkt., natomiast na trzecim miejscu (47,35 pkt.) znalazło się „Uporządkowanie gospodarki ściekowej w mieście Katowice – Etap II”. Zgłoszony przez Katowicką Infrastrukturę Wodociągowo-Kanalizacyjną Sp. z o.o. projekt jest na tej liście najdroższym: koszt całkowity – 393,11 mln zł, kwota dofinansowania – 195,12 mln zł. Natomiast na liście projektów rezerwowych siedem, o wartości dofinansowania 547,9 mln zł, uzyskało po 44 pkt. Najdroższym jest zgłoszony przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Gorzowie Wielkopolskim „Uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej na obszarze Związku Celowego Gmin MG-6” (lubuskie), który zamieszkuje 194 tys. osób: koszt – 457, 25 mln zł, dofinansowanie – 311,32 mln zł. Ponadto 43 projekty uzyskały 37–44 pkt.
Do 4. konkursu dla działania 2.1. „Kompleksowe przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych” złożono osiem wniosków, działania 2.1. „Kompleksowe przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych” na liście rankingowej znalazły się cztery projekty o łącznej wartości 431,7 mln zł i wnioskowanej wartości dofinansowania ze środków Funduszu Spójności w wysokości 224 mln zł. Najdroższy projekt zgłosił Zakład Gospodarowania Odpadami Sp. z o.o. „System Gospodarki Odpadami Ślęza – Oława” będzie kosztować 151,8 mln zł, a dofinansowanie – 74,6 mln zł. Natomiast w ramach konkursu nr 5 dla działania 2.2. „Przywracanie terenom zdegradowanym wartości przyrodniczych i ochrona brzegów morskich” na liście rankingowej znalazł się projekt zgłoszony przez Urząd Morski w Słupsku o wartości 298,6 mln zł i wnioskowane dofinansowanie w wysokości 178,2 mln zł, który przeszedł pozytywnie ocenę formalną oraz uzyskał wymaganą liczbę punktów na ocenie merytorycznej pierwszego stopnia.
W 2010 roku podpisano już ponad 20 umów – głównie na dofinansowanie projektów porządkujących gospodarkę wodno-ściekową. Wartość projektów jest różna, najczęściej to kilkadziesiąt milionów złotych. Najwięcej będzie kosztować realizacja największego projektu z województwa świętokrzyskiego. „Uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej na terenie miasta i gminy Końskie” otrzyma dofinansowanie w wysokości 120,29 mln zł, przy zakładanym koszcie całkowitym projektu około 245,25 mln zł. Realizowany na terenie gminy Końskie projekt obejmuje między innymi budowę ok. 134 km nowej sieci kanalizacji sanitarnej. Zakończenie inwestycji jest przewidywane na kwiecień 2015 roku i wówczas stopień skanalizowania aglomeracji Końskie, liczony według liczby mieszkańców, wyniesie 96,6 proc.
Nieco tańszy jest projekt „Poprawa jakości wody pitnej i uporządkowanie gospodarki ściekowej w Gminie Ozimek – Trias Opolski”, którego efektem będzie między innymi poprawa czystość wód powierzchniowych, w tym Jezior Turawskich (całkowita wartość – 102,5 mln zł, dofinansowanie – 50,5 mln zł).
Z kolei planowany całkowity koszt projektu „Budowa kompleksowego systemu gospodarki odpadami w Sosnowcu” (wykonanie kwatery o pojemności 510 tys. m³ do składowania odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne oraz kwater do składowania odpadów azbestowych), którego realizacja pozwoli na zmniejszenie do 54 proc. masy odpadów trafiających na składowisko z terenu Sosnowca, wynosi ponad 80 mln zł, w tym dofinansowanie 44 mln zł.
„Tylko” 38,8 mln zł będzie kosztowała realizacja projektu „Budowa Zakładu Przetwarzania i Unieszkodliwiania Odpadów w Czerwonym Borze, Gmina Zambrów”, celem którego jest utworzenie kompleksowego systemu gospodarki odpadami na obszarze 26 gmin (dotacja z Funduszu Spójności – 21,6 mln zł).
Razem łatwiej
W konkursach nie muszą startować kosztowne projekty, które trafiły na „Listę projektów indywidualnych dla POIiŚ”. Jedynym zagrożeniem jest nie przygotowanie w terminie kompletu dokumentów czy rozstrzygnięcia przetargów, bo Elżbieta Bieńkowska, minister rozwoju regionalnego, listę co pół roku weryfikuje. Drugiego lutego bieżącego roku zatwierdziła zaktualizowaną listę, na której teraz są 403 przedsięwzięcia o łącznej orientacyjnej całkowitej wartości 210,83 mld zł: 333 projekty o wartości 160,02 mld zł na liście podstawowej i 70 projektów, których łączna wartość wynosi 50,81 mld zł, na rezerwowej.
Do priorytetu I „Gospodarka wodno-ściekowa” zakwalifikowano 26 projektów. W priorytecie II „Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi”, „Działanie 2.1 Kompleksowe przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych” 18 projektów znalazło się na liście podstawowej, a jeden na rezerwowej. Wśród beneficjentów jest kilka związków gmin, których władze uznały, że korzystniejsze będzie wspólne wystąpienie o wsparcie zgłoszonego projektu, a i jego realizacja będzie łatwiejsza.
Przykładem jest realizowane przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej „Dolina Baryczy” Sp. z o.o. „Uporządkowanie gospodarki ściekowej w zlewni rzeki Baryczy”. Projekt wartości 135,91 mln zł (dofinansowanie – 74,56 mln zł) będzie realizowany w pięciu aglomeracjach zlewni rzeki Baryczy. Z kolei projekt „Oczyszczanie ścieków na Żywiecczyźnie – Faza II 2007-2013” zgłosił powstały w 1991 roku Związek Międzygminny ds. Ekologii w Żywcu, w skład którego wchodzi jedenaści gmin. Realizowany projekt Komisja Europejska podzieliła na dwie fazy, które realizowane są jako nierozerwalne i powiązane ze sobą elementy. Koszt będącej w realizacji fazy I wyniósł 18,3 mln euro, z czego 65 proc. tej kwoty (11,9 mln euro) dofinansowała Unia Europejska. Na realizację kosztującej 703,50 mln zł fazy II związek otrzyma dofinansowanie w wysokości 563,60 mln zł.
Także w II fazę weszła realizacja projektu „Zintegrowana gospodarka wodno-ściekowa w dorzeczu Parsęty”, zgłoszonego przez założony w 1992 roku Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty z siedzibą w Karlinie, działający w imieniu Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Szczecinku (koszt – 318,86 mln zł, dofinansowanie – 237,23 mln zł). W 1993 roku związek, do którego należą 24 gminy, zlecił opracowanie koncepcji „Zabudowy hydroenergetycznej dorzecza Parsęty”, a w następnym roku zrealizował pierwszy projekt finansowany z funduszu PHARE – „Gospodarka wodami Parsęty”. Kolejny projekt (1999), mający uregulować gospodarkę wodno-ściekową w dorzeczu Parsęty, miał być finansowany ze środków ISPA, ale nie uzyskał akceptacji. W grudniu 2005 roku Komisja Europejska przyznała pomoc w ramach Funduszu Spójności dla projektu „Zintegrowana gospodarka wodno-ściekowa w Dorzeczu Parsęty”. Był to trzeci co do wielkości projekt w Polsce i drugi realizowany na terenie województwa zachodniopomorskiego (całkowity koszt projektu – 179 mln euro, dofinansowanie – 150,5 mln euro). Teraz na terenie gmin Szczecinek, Borne Sulinowo, Barwice, Biały Bór i Grzmiąca zostanie do 2011 roku wybudowane między innymi ok. 381 km kanalizacji sanitarnej wraz z przepompowniami. Koszt projektu – 318,86 mln zł, dofinansowanie – 237,23 mln zł.
Z kolei zarejestrowany w 2000 roku Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka” tworzy sześć gmin zajmujących obszar utworzonego w 1993 roku Parku Krajobrazowego „Puszcza Zielonka” – jednego z najcenniejszych obszarów przyrodniczych w Wielkopolsce, a zarazem największego kompleksu leśnego w okolicach aglomeracji poznańskiej. Jego kanalizacja pochłonie 291,90 mln zł, w tym 213,55 mln zł z UE. Wcześniej wniosek złożony do Komisji Europejskiej nie uzyskał dofinansowania z powodu wyczerpania alokacji na lata 2004–2006. Również racjonalizacja gospodarki odpadami na terenie powiatu starogardzkiego i sąsiednich gmin, obsługujących ponad 164 tys. mieszkańców, poprzez budowę w 2005 roku Zakładu Utylizacji Odpadów Komunalnych „Stary Las”, ze względu na wyczerpanie się środków nie uzyskała decyzji KE. Teraz ten ponadlokalny system gospodarki odpadami wartości 87,60 mln zł ma otrzymać wsparcie w wysokości 45,69 mln zł.
Warto przypomnieć skuteczne działania Związku Gmin Dorzecza Wisłoki w Jaśle (19 gmin z terenu województwa podkarpackiego i małopolskiego), który w 2005 roku otrzymał z Funduszu Spójności 40,12 mln euro, a teraz na II etap „Programu poprawy czystości zlewni rzeki Wisłoki” dostanie 48,2 mln zł (całkowity koszt inwestycji – 85,5 mln zł), czy Związku Miast i Gmin Pojezierza Drawskiego (12 gmin z południa województwa koszalińskiego), który w latach 2003–2005 zrealizował projekt „Wzmocnienie potencjału gospodarczego 6. gmin Pojezierza Drawskiego poprzez poprawę gospodarki wodno-ściekowej” wartości prawie 1,5 mln euro w ramach Programu PHARE Spójność Społeczno-Gospodarcza. Powołany w 1997 roku Celowy Związek Gmin CZG-12 obecnie tworzy 15 samorządów. Dla wszystkich gmin wybudowano Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych w Długoszynie, a teraz realizuje projekt „Poprawa jakości wód powierzchniowych oraz polepszenie jakości i dystrybucji wody przeznaczonej do spożycia na terenach środkowej Odry, obejmujących ujścia rzek: Myśli, Warty, Postomii, Ilianki i Pliszki” wartości 31,7 mln zł.
Działania te zasługują na szczególną pochwałę, bo bardzo trudno jest doprowadzić do happy endu. Bliskim mi przykładem jest niedoszła współpraca Grodziska Mazowieckiego, Milanówka, Brwinowa i Podkowy Leśnej, które zamierzały wspólnie wybudować sieć kanalizacyjną oraz zmodernizować i rozbudować oczyszczalnię ścieków. Odbyły się spotkania z mieszkańcami, po czym, wskutek braku porozumienia odnośnie do wysokości kosztów partycypowania w inwestycji, po cichu z niej zrezygnowano. Efekt: w latach 2005–2008 Grodzisk Mazowiecki zmodernizował i wybudował systemy kanalizacji sanitarnej (blisko 40 km) i deszczowej, zmodernizował oczyszczalnię ścieków, zmodernizował i wybudował stację uzdatniania wody oraz sieć wodociągową. Inwestycja kosztowała15,5 mln euro, dotacja z Funduszu Spójności – 11,0 mln euro. Z kolei projekt „Czyste życie”, dotyczący kompleksowej gospodarki wodno-ściekowej na terenie gminy Brwinów (inwestycję podzielono na dwa etapy) wartości 149,44 mln zł, uzyskał 121,46 mln zł dofinansowania. Natomiast projekt „Modernizacja i rozbudowa systemu infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej Gminy Milanówek” wartości 63,2 mln zł (wnioskowane dofinansowanie – 30,9 mln zł) w zeszłorocznym konkursie zajął 24. miejsce. Aby jednak nie zakończyć w minorowym nastroju, dodam, że środki na proekologiczne inwestycje gminy mogą również uzyskać, i dostają, w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych.
Robert Owczarek